Odpowiedzialność cywilna lekarzy za błędy w sztuce medycznej

Odpowiedzialność cywilna lekarzy za błędy w sztuce medycznej

Każdy pacjent korzystający z usług lekarza ma prawo oczekiwać od niego wykonywania swoich obowiązków z należytą starannością. W związku z tym, w każdej sytuacji lekarz powinien wystrzegać się niedopełniania swoich obowiązków, a w szczególności unikać tzw. błędów w sztuce medycznej. W przeciwnym przypadku, pacjent ma prawo dochodzenia słusznego odszkodowania za powstałą szkodę majątkową oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, z powodu zaistniałego błędu w sztuce medycznej.

Każdy pacjent korzystający z usług lekarza (lub zakładu zatrudniającego lekarza), zawiera z nim umowę, zgodnie z którą na każdej ze stron spoczywają określone obowiązki. Obowiązki lekarza (tudzież zakładu) mają charakter ogólny. Mają swoje one źródło w charakterystyce zawodu, przepisach prawa, etyce zawodowej oraz w samej umowę, zgodnie z którą lekarz ma obowiązek szczególnej opieki nad chorym, rzeczowej konsultacji lekarskiej itp. Niewykonywanie lub zwłoka w wykonaniu wspomnianych czynności mogą doprowadzić do pociągnięcia do odpowiedzialności lekarza za powstałą szkodę.

Z drugiej strony, na pacjencie spoczywa obowiązek zapłaty umówionego wynagrodzenia. Z tego względu, umowa powinna przewidywać rzeczowe, klarowne i precyzyjne określenie wynagrodzenia dla lekarza, oraz dokładne wskazanie rodzaju i termin wykonania badań lekarskich przez lekarza.

Jeżeli w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o usługi medyczne pacjent dozna szkody, lekarz (zakład) może poniesie odpowiedzialność zgodnie z art. 471 w zw. z art. 472 Kodeksu cywilnego. Innymi słowy – odpowiedzialność ta będzie określana jako odpowiedzialność kontraktowa. By móc mówić o zaistnieniu takiej odpowiedzialności muszą zaistnieć następujące przesłanki:

  1. powstanie szkody (majątkowej lub niemajątkowej)

  2. wina własna lekarza (zakładu) lub wina osób, za które lekarz (zakład) odpowiada

  3. związek przyczynowy pomiędzy niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy a szkodą, na podstawie art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego.

Lekarz (zakład) ponoszą odpowiedzialność za własne działanie lub zaniechanie na zasadzie ryzyka za osoby, którymi się posługują przy wykonywaniu swoich obowiązków. Odpowiedzialność ta wynika z art. 474 Kodeksu cywilnego i dotyczy np. innych lekarzy oraz personelu medycznego.

Podkreślić należy, że postanowienia stosowane w umowach, które ograniczają lub wyłączają odpowiedzialność za szkody na pacjencie (który jest traktowany jak konsument) są traktowane – na mocy art. 3851 Kodeksu cywilnego – jako niedozwolone. Za niedozwolone traktować należy również postanowienie, zgodnie z którym odpowiedzialność w stosunku do pacjenta zostałoby ograniczone w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania (o czym statuuje art. 3853 pkt 2 Kodeksu cywilnego).

Oprócz tego, lekarz może ponieść odpowiedzialność w związku ze zwłoką w wykonaniu zawartej z pacjentem umowy (art. 477 § 1 Kodeksu cywilnego), jeżeli wskutek tego mógłby się pogorszyć stan zdrowia pacjenta, lub mogłaby się powiększyć jego krzywda w czasie oczekiwania na przeprowadzenie przez lekarza koniecznego zabiegu.

Odpowiedzialność kontraktowa lekarza winna obejmować naprawienie szkody w sposób pełny. Wiążę się to -w przypadku szkody na osobie – z zadośćuczynieniem za doznaną krzywdę.

Ponadto, szkoda na osobie spowodowana przez lekarza pacjentowi, która będzie klasyfikowana jako niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, będzie także traktowana jako czyn niedozwolony – tzw. delikt. W takim przypadku zachodzi zbieg odpowiedzialności (na podstawie art. 443 Kodeksu cywilnego). Wtedy poszkodowany może wskazać jako źródło swojego roszczenia odpowiedzialność kontraktową oraz odpowiedzialność deliktową. W przypadku odpowiedzialności deliktowej pacjent może domagać się odszkodowania za szkodę majątkową oraz za zadośćuczynienie za doznane krzywdy na podstawie art. 444 oraz 445 Kodeksu cywilnego. Jeżeli pacjent umrze, roszczenia odszkodowawcze przysługują – zgodnie z art. 446 Kodeksu cywilnego – osobom bliskim.

Ważne, by pacjent pamiętał o przedawnieniu roszczeń. Jeżeli lekarz nie wykonał lub nienależycie wykonał swoje zobowiązanie umowne, wtedy pacjent może dochodzić swych roszczeń w terminie 10 lat. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od pierwszego dnia, kiedy roszczenie stało się wymagalne. 

Przemysław Rogiński